Malaria

Malaria

Malaria wordt ook wel moeraskoorts genoemd. Deze ziekte wordt veroorzaakt door eencellige parasieten. Deze kunnen het lichaam binnendringen door een muggenbeet. Malaria veroorzaakt koorts, hoofdpijn, koude rillingen, overmatig zweten en spierpijn. Malaria komt in zeer beperkte mate voor in Nederland. Het gaat dan om mensen die de ziekte in de (sub)tropen hebben opgelopen.

De grafische weergave op deze kaart is gebaseerd op data uit 2017.

Wat is malaria?

Malaria kan worden overgedragen door een beet van de vrouwelijke mug. Deze mug is actief tussen zonsondergang en –opgang. Malaria wordt veroorzaakt door een infectie met de Plasmodium parasiet. De parasiet is niet direct overdraagbaar tussen mensen. Deze parasiet nestelt zich in de lever van de mens. Er zijn verschillende typen Plasmodium parasieten die malaria kunnen veroorzaken, waarvan Plasmodium falciparum, Plasmodium vivax, Plasmodium ovale en Plasmodium malariae de meest voorkomende zijn.

Ongeveer 40% van de wereldbevolking leeft in gebieden waar malaria voorkomt. Maar liefst 20% van de kindersterfte in Afrika wordt toegeschreven aan malaria. Ook lopen zwangere vrouwen een verhoogd risico om te overlijden als gevolg van complicaties van malaria. Daarnaast bestaat het risico op een miskraam of vroegtijdige geboorte. Ook kan er onder deze groep bloedarmoede optreden en als gevolg daarvan baby’s met een te laag geboortegewicht.

De eerste ziekteverschijnselen van malaria treden gemiddeld tussen de 10 dagen en 6 weken na de beet van een besmette mug op. De parasieten van Plasmodium vivax en Plasmodium Ovale kennen een stadium waarin parasieten (hypnozoïeten) ‘slapend’ in de lever verblijven. Het kan dan wel maanden tot soms jaren duren voordat de parasieten actief worden en ziekteverschijnselen zich alsnog openbaren.

malariamug verantwoordelijk voor besmetting met malaria paratieten

Wat zijn de symptomen van malaria?

Bij het oplopen van malaria tropica (de gevaarlijkste variant) kan dit al binnen 48 uur dodelijk zijn. Bij overige varianten van malaria starten de malaria symptomen ongeveer tussen 10 dagen en 6 weken na de beet.

Er zijn vier varianten van malaria die je kunt oplopen. Zoals gezegd kan malaria tropica binnen 48 uur dodelijk zijn. De andere drie varianten kennen een minder ernstig ziekteverloop. Meestal bestaan de malariasymptomen uit aanvallen van vier tot acht uur, die iedere paar dagen terugkeren.

  • Hoge koorts
  • Koude rillingen
  • Hevig zweten
  • Bloedarmoede
  • Verwardheid
  • Vermoeidheid
  • Hoofdpijn
  • Spier- en gewrichtsspijn
  • Misselijkheid/braken
  • Diarree
  • Geelzucht
  • Stuiptrekkingen (bij kinderen)
  • In ernstige gevallen coma

 

Kun je je beschermen tegen malaria?

Preventie van malaria is gericht op reizigers van en naar een malaria-risicogebied in de (sub)tropen. De kans om malaria op te lopen kan worden verkleind door malariapillen te slikken. Daarnaast zijn het dragen van huid bedekkende kleding en het gebruik van muskietennetten en Anti-Insect in de periode dat muggen actief zijn, goede middelen om de kans op besmetting verkleinen.

Er is nog geen vaccinatie beschikbaar tegen malaria. Houd er rekening mee dat de mug alleen tussen zonsondergang en zonsopgang bijt, en vooral rond deze periode bescherming tegen deze mug belangrijk is.

 

Zijn er medicijnen tegen malaria?

Als malaria niet direct behandeld wordt met effectieve medicijnen, heeft dit vaak de dood tot gevolg. Er zijn diverse geneesmiddelen voor malaria er wordt wereldwijd continu gezocht naar betere middelen middels onderzoek. Dat is ook nodig, want de parasiet heeft een sterk vermogen tot het ontwikkelen van resistentie. Het eerste middel was kinine, wat ook in tonic zit. Lange tijd konden de parasieten bestreden worden met chloroquine, een van kinine afgeleid relatief goedkoop middel dat de parasieten in de rode bloedcellen doodde. In de loop der jaren zijn verschillende malariasoorten resistent geworden voor chloroquine. Kinine wordt overigens nog steeds veel gebruikt bij gecompliceerde malaria tropica. Het wordt dan vaak per injectie gegeven. Wel treedt in Zuidoost-Azië ook steeds meer kinine-resistentie op, wat effectieve behandeling er niet makkelijker op maakt.

Artemisinine is uitgegroeid tot de standaard behandeling daar waar malaria endemisch is. Echter werd ook bij dit middel resistentie geïdentificeerd in het westen van Cambodja in 2005. Artemisinine-resitentie wil niet noodzakelijkerwijs zeggen, dat de behandeling met artemisinine helemaal niet meer werkt, maar zorgt wel voor een langzamere afbouw van het aantal parasieten in het bloed van patiënten. Onderzoekers zijn bezorgd dat artemisinine-resistente stammen van P. falciparum zich zullen uitbreiden naar Afrika, zoals al eerder ook gebeurde met andere malaria behandelingen, waaronder chloroquine. Volgens onderzoekers zou het een enorm probleem gaan vormen, wanneer de artemisinine-resistente malariaparasiet zich gaat verspreiden. Er zijn niet veel andere werkende medicijnen meer.

Sinds 2021 is er een nieuw vaccin genaamd Mosquirix op de markt. Dit vaccin wekt het immuunsysteem van een kind op om Plasmodium falciparum, de dodelijkste van de vijf malariapathogenen, te dwarsbomen. Het vaccin is het eerste waarvan bewezen is dat het de ziekte helpt voorkomen. Het advies is gebaseerd op eerdere tests met het zogeheten RTS,S-vaccin. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) keurde het vaccin woensdag goed. De eerste stap in het proces moet leiden tot brede verspreiding van het vaccin in arme landen zoals Afrika, waar malaria het meeste voorkomt.

Inmiddels zijn meer dan 800.000 kinderen gevaccineerd tegen malaria. Hoewel het vaccin slechts voor 30% effectief is, kan dit vele levens redden. Het vaccin vereist maximaal 4 doses waarvan de bescherming vervaagt na enkele maanden. De WHO benadrukt dat andere preventieve maatregelen zoals klamboes wel nodig blijven.

Malaria 2030

De missie van de Travel Health Group is een malariavrije wereld in 2030. Dit is een zeer hoge doelstelling die ons team en onze partners drijft. Malaria is een ernstige infectieziekte die meer dan 219 miljoen mensen ziek maakt en zorgt voor zo’n 435.000 duizend doden per jaar waarvan de meeste kinderen onder de 5 jaar zijn. Wij steunen universiteiten en organisaties die onderzoek doen naar middelen om malaria te bestrijden. Lees meer over onze missie naar een malariavrije wereld in 2030!

Hoe vaak komt malaria voor in Nederland?

Jaarlijks worden er tussen de 150 en 300 gevallen van malaria gemeld in Nederland. Deze worden voor het grootste deel veroorzaakt door Plasmonium falciparum, een eencellige, behorend tot het geslacht Plasmodium. Incidenteel worden meldingen gedaan van overige typen malaria of menginfecties met bovenstaande Plasmodium typen. De actuele situatie van malaria in Nederland is te zien in de Atlasinfectieziekten.