Op social kanalen als Instagram en TikTok circuleren de laatste tijd steeds vaker berichten die zonnebrandcrèmes neerzetten als “gevaarlijk” of zelfs kankerverwekkend. Ook landelijke media besteedden hier recent aandacht aan en dermatologen vinden dit een zorgelijke ontwikkeling. Bij Care Plus® vinden we het belangrijk om hier helderheid over te geven, want onjuiste informatie over zonbescherming kan directe gezondheidsrisico’s met zich meebrengen.
Met de zeer zonnige zomers in Nederland geldt dit gezondheidsrisico niet alleen voor reizigers die naar zonrijke bestemmingen gaan, maar ook voor mensen die in de achtertuin van de zon genieten.
Waar komt de bezorgdheid over zonnebrand vandaan?
De claims die online rondgaan zijn meestal een vermenging van drie losse, deels legitieme discussies die echter wel uit hun context worden getrokken:
Verontreiniging in specifieke productbatches.
Enkele jaren geleden vond de Amerikaanse organisatie Valisure sporen van benzeen (een bewezen kankerverwekkende stof) in een beperkt aantal spuitbussen zonnebrand. Dit was een productie- en kwaliteitscontroleprobleem, niet een eigenschap van zonnebrand als zodanig. De betreffende partijen zijn destijds teruggeroepen.
(Bron: FDA-veiligheidscommunicatie 2021 n.a.v. Valisure-onderzoek door fda.gov)
Discussie over chemische UV-filters.
Stoffen als oxybenzon worden onderzocht op mogelijke hormoonverstorende effecten bij zeer hoge blootstelling en op schadelijkheid voor koraalriffen. Dit heeft geleid tot verboden op specifieke filters in sommige regio’s (zoals Hawaï en Palau), maar zegt niets over de veiligheid van zonnebrand in het algemeen. Er is een zeer breed aanbod aan zonbeschermingsproducten met wél toegelaten filters en minerale formules beschikbaar.
Anekdotische “wellness”-claims van influencers.
Een deel van de content is simpelweg gebaseerd op onderbuikgevoel, wantrouwen tegen de cosmetica-industrie, of content waarin correlatie wordt verward met causaliteit (bijvoorbeeld: “ik kreeg een allergische reactie na zonnebrand, dus zonnebrand is gevaarlijk”). Ook wordt regelmatig de eigen (gefingeerde) ervaring als norm neergezet: “ik gebruikte geen zonnebrand, verbrandde niet en ik kreeg ook geen kanker”. Gevolgd door een omgekeerde conclusie dat wel zonnebrand gebruiken juist gevaarlijk is.
Deze drie punten worden online naar eigen inzicht gecombineerd om tot de simplistische en onjuiste conclusie te komen: “zonnebrand veroorzaakt kanker.” Dit wordt vaak versterkt met teksten als: “doe je eigen onderzoek” en een sterke aversie tegen wetenschap. Dit gaat bijna altijd gepaard met een verwijzing, als die er al is, naar 1 onderzoek of artikel dat geen bewijs levert en/of verkeerd geïnterpreteerd wordt.
Wat zegt de wetenschap daadwerkelijk over zonnebrand?
Het tegenovergestelde is wetenschappelijk aangetoond: UV-straling zelf is de bewezen kankerverwekkende factor, niet de bescherming ertegen.
De WHO en het International Agency for Research on Cancer (IARC) classificeren UV-straling (zowel van de zon als van zonnebanken) als Groep 1-carcinogeen – dezelfde hoogste risicocategorie als tabak en asbest.
(Bron: IARC Monographs Volume 100D, “Solar and Ultraviolet Radiation” — iarc.who.int)
- Grootschalig, langlopend onderzoek (onder andere de Australische Nambour-studie, met follow-up over meerdere decennia) toont aan dat regelmatig gebruik van zonnebrand het risico op melanoom en plaveiselcelcarcinoom significant verlaagt. (Bron: Green et al., Nambour Skin Cancer Prevention Trial, Journal of Clinical Oncology — via PubMed)
- Dermatologische beroepsverenigingen wereldwijd, waaronder de Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie en het KWF, onderschrijven zonnebrandgebruik als bewezen effectieve preventie tegen huidkanker, naast schaduw zoeken en beschermende kleding. (Bronnen: nvdv.nl, patiëntenvoorlichting zonbescherming; kwf.nl, sectie huidkanker/preventie en KWF)
Kortom: het risico zit in onbeschermde blootstelling aan de zon, niet in het middel dat je daartegen beschermt.
Praktisch advies voor onderweg
Voor reizigers/zonaanbidders is de afweging simpel te maken:
• Kies een breedspectrum zonnebrand (UVA + UVB) met minimaal SPF 30, SPF 50 voor gevoelige huid of intense zon (hooggebergte, tropen, sneeuw/water met reflectie).
• Smeer ruim in en herhaal elke 2 uur, en direct na zwemmen of veel zweten.
• Combineer met fysieke bescherming: schaduw tijdens piekuren (11:00–15:00), een hoed, UV-werende kleding.
• Twijfel je over een specifiek ingrediënt? Kies dan een minerale zonnebrand op basis van zinkoxide, die geen chemische filters bevat en breed als geschikt geldt voor gevoelige huid, kinderen en zwangeren.
De kern blijft: zonbescherming is noodzakelijk!
Onbeschermde zonblootstelling is een bewezen risicofactor voor huidkanker. Zonnebrandcrème is, na tientallen jaren onderzoek, een van de best onderbouwde preventiemiddelen die er zijn. De discussie die online wordt gevoerd verdient serieuze aandacht waar het gaat om productkwaliteit en ingrediëntkeuze, maar niet de conclusie dat je zonnebrand daarom beter kunt laten staan. Het tegenovergestelde advies kan letterlijk gezondheidsschade veroorzaken.
Hoe en wanneer je je moet beschermen, hangt sterk af van hoe je met de zon omgaat. Weet wat voor huidtype je hebt. Word je snel rood of verbrand je niet zo snel? Weet hoe het zit met jouw persoonlijke situatie.
Daarnaast is de zonkracht belangrijk, niet alleen naar hoe warm of zonnig het lijkt. Soms is het bewolkt, maar kan de zonkracht toch sterk zijn. In de weer-app wordt dit ook aangegeven. Is de zonkracht 5, 6 of 7, dan moet je je dag daarop aanpassen. Ga op dit soort dagen niet tussen 12 en 15 uur een lange fietstocht maken in korte kleding zonder bescherming, want dan heb je echt kans dat je verbrandt en dus huidschade oploopt.
Hoe hoger de zonkracht, hoe sneller de huid zal verbranden. Deze verbranding is eigenlijk een ontsteking door UV-straling en treedt pas op enkele uren na de blootstelling. Dit is dus niet vergelijkbaar met acuut optredende verbranding door hitte, zoals je branden aan een kachel of een strijkijzer.
Er zijn drie soorten UV-straling: UV-A-, UV-B- en UV-C-straling, in volgorde van lange naar kortere golflengte. UV-C bereikt de aarde niet dankzij de ozonlaag hoog in onze dampkring.
Ook UV-B wordt grotendeels tegengehouden, door deze ozonlaag, maar het gedeelte dat ons bereikt, is voornamelijk verantwoordelijk voor verbranding van de huid en kan zorgen voor het ontstaan van huidkanker.
Lange tijd dacht men dat UV-A-straling geen kanker kon veroorzaken, maar inmiddels weten we dat dit onjuist is. Uit onderzoek is gebleken dat UV-A ook DNA-schade veroorzaakt, zij het minder sterk dan UV-B.
Huidkanker komt steeds vaker voor
Het aantal mensen dat huidkanker krijgt, neemt jaar op jaar toe. Dit staat op het punt te verschuiven van 1 op de 5 naar 1 op de 4 Nederlanders die in hun leven huidkanker krijgen. Zowel melanoom (meer dan 7.000 gevallen) als plaveiselcelcarcinoom (bijna 14.000 nieuwe patiënten per jaar) komen steeds vaker voor. (bron: https://www.nvdv.nl/patienten/huidkanker/informatie/)
Plaveiselcelcarcinoom heeft vaak een goede prognose. Dat geldt ook voor de meeste melanomen, want deze worden meestal in een vroeg stadium gediagnosticeerd. Van de meest voorkomende vorm van huidkanker, het minder gevaarlijke basaalcelcarcinoom, beschikt de NKR nog niet over landelijke cijfers.
Uv-straling van de zon (of zonnebank) in combinatie met veroudering is de belangrijkste oorzaak van huidkanker. Het gaat hierbij om blootstelling tot wel 30 jaar of langer geleden, want de invloed van risicofactoren laat zich meestal pas na een lange periode gelden. De toename van huidkanker kan deels ook worden verklaard door grotere bewustwording onder de bevolking, waardoor vaker verdachte huidafwijkingen worden onderzocht.
Dus zorg voor goede bescherming, dan kun je alsnog heerlijk van de zon genieten zonder risico te lopen. En als je eigen onderzoek wilt doen, de wetenschap in twijfel wilt trekken of gewoon gelooft in je eigen gelijk, doe dat dan vooral in de schaduw.